SOCIAAL                                                                                                                                                                                                                                                MANAGEMENT                           


 

 

   

STRESS.........

SOCIAALMANAGEMENT

Stress kun je behandelen vanuit 4 invalshoeken:

- je manier van denken (cognitief)

- je manier van ontspannen (lichamelijk)

- je leefstijl (hoe gezond leef je)

- je houding en gedrag ten opzichte van anderen en jezelf ( inter-acties / intra-acties)                        

 

De combinatie van deze vier elementen blijkt in de praktijk zeer doeltref­fend te zijn.

Juist door op verschillende fronten actie te ondernemen, pakt u de zaak grondig aan en kunt u spanning blijvend het hoofd bieden.

  

Stress heeft alles te maken met spanningen.

Situaties waarin spanning wordt ervaren zijn bijvoorbeeld: lang en hard werken om de boel op tijd af te krijgen, een file, ongerustheid omdat uw dochter niet op de afgesproken tijd thuis is, een presentatie moeten geven.

Zolang perioden van spanning worden gevolgd door perioden van ontspanning, rust en emotionele ontlading, is er niets aan de hand. Deze vorm van stress hoort bij ons leven. Proble­men ontstaan wanneer de balans wordt verstoord.

Dit gebeurt wanneer er nauwelijks sprake is van rust of emotionele ontlading. De spanning blijft te lang op een te hoog niveau en de spanningsvolle situaties volgen elkaar snel op. Er zijn geen of te weinig momenten van rust en ontspanning.

‘'De boog blijft gespannen',  letterlijk. Seneca schreef al:  'Wie rust, moet actief blijven en wie actief is, moet ontspannen zijn.'

 

 EXPERIMENT:

Wie gespannen is, heeft vaak het gevoel geleefd te worden. Dit moet nog gebeuren en dat moet morgen klaar.

Schrijft u maar eens vier zinnen op met voorbeelden van wat u van uzelf allemaal moet doen.

Bijvoor­beeld: Ik moet op tijd het eten klaar hebben, ik moet op tijd op mijn werk zijn etc..

 

Vervang nu eens  'ik moet'  door  'ik wil'.

Merkt u het verschil? als u  ' ik wil'  zegt, maakt u een vrijwillige keuze, u kiest ergens voor.

 

Als u  'moeten'  gebruikt, legt u de verantwoordelijkheid buiten uzelf, alsof u er geen invloed op heeft, en  dat  geeft het gevoel dat u geleefd wordt.

 

BURNOUT

Blootstaan aan langdurige stress kan leiden tot  Burn-Out.

De meest gangbare definitie is die van Maslach en Jackson (1986) waarin burnout wordt omschreven als:

 -  een syndroom van emotionele uitputting, depersonalisatie en verminderde persoonlijke bekwaamheid.  

 

Emotionele uitputting wordt beschouwd als het meest kenmerkende symptoom van burnout (Schaufeli e.a. 1993). Iemand met dit symptoom voelt zich mentaal uitgeput door het werk, is aan het einde van zijn Latijn en voelt zich op maandagmorgen hetzelfde als op vrijdagmiddag. De batterij is leeg en kan niet meer worden opgeladen.

Depersonalisatie houdt in dat men een cynische, negatieve en onverschillige houding heeft ten aanzien van de mensen waarmee men werkt.

Was iemand aanvankelijk persoonlijk betrokken bij het wel en wee van de ander, nu is er een grote afstand doordat hij de ander niet langer meer als persoon maar als object behandelt.

De verminderde persoonlijke bekwaamheid heeft betrekking op het gevoel dat iemand zich minder competent voelt. Hij heeft het gevoel zijn beroep niet meer op een adequate manier uit te kunnen oefenen en dat hij geen waarde­volle dingen meer bereikt in het werk.

Dit gaat gepaard met een negatief zelfbeeld.

Het beeld van burnout is geen psychische ziekte maar een eindstadium van een proces dat leidt tot dis- (slecht) functioneren bij gezonde mensen, met een grote fysiologische component van een ontregelde hormoonhuishouding.

 

Twee coping (manier  van omgaan)- stijlen:

1. probleemgericht:

men probeert de oorzaak van stress direct aan te pakken en poogt het probleem zelf op te lossen

2. emotiegericht:

men probeert de emotionele reacties te reguleren of te verminderen, bijvoorbeeld door afleiding te zoeken, zich te ontspannen, de stressor te vermijden of afstand te nemen.

 

Situationele factoren (bijvoorbeeld intensiteit, duur en frequentie van een gebeurtenis) spelen een rol bij de bepaling welke coping-stijlen gehanteerd zullen worden, evenals de mate van voorspelbaarheid en contro­leerbaarheid.

 

Als de oorzaken van stressoren extern zijn en onder controle staan van het individu, is een actieve, oplossingsgerichte benadering een goede strate­gie.

Het resultaat is een effect op lange termijn.

 

Wanneer de oorzaken echter niet onder controle vallen van het individu, is een oplossingsstrategie per definitie onmogelijk.

Dan zullen er meer emo­tie-gerichte strategieën moeten worden gebruikt, gericht op het reguleren of verminderen van de emoties die de stressor oproept.

Dit resulteert meestal in een effect op korte termijn.

 Mensen met burnout moeten leren de mogelijkheden te herkennen om de situatie te veranderen en vervolgens een adequate, probleemgerichte coping-stijl toe te passen.

  


OVER 'STRESS'

 

'’Ik heb stress”

“Jij bent volgens mij vreselijk gestrest”

 

Er wordt veel gepraat over stress.

Dikwijls wat dubbel: Als u te maken heeft met stress, dan lijkt het of er iets niet goed zit. Aan de andere kant: als u zelf suggereert dat u geconfronteerd wordt met stress, dan zegt u daarmee vaak ook dat u interessante, moeilijke dingen te doen heeft. En dat imponeert.

 

Wat is stress?

 

In het algemeen wordt van stress gesproken, wanneer mensen voor situaties komen te staan die een verandering met zich meebrengen en die om een aanpassing vragen. Wanneer mensen worden geconfronteerd met een gebeurtenis of een reeks van gebeurtenissen waarbij ze zichzelf vragen stellen als: 'Lukt me dat?' of 'Kan ik dat wel aan?' of 'Wat staat me te wachten? Wat moet ik nu?' of 'Zal ik niet afgaan? Zullen ze me wel zien zitten?' Vragen die allemaal op de een of andere manier duiden op een verstoring van het op dat moment aanwezige innerlijke evenwicht. Er ontstaat dan spanning die stress wordt genoemd. De oorzaak van die spanning word 'stressor' genoemd. Bijvoorbeeld een nieuwe klus op uw werk waarvan u op het eerste gezicht niet weet hoe u die moet aanpakken.

 

Dergelijke situaties doen zich dagelijks voor en zijn niet te vermijden. Dus ook stress is alledaags en hoort erbij. Sterker nog: de op deze wijze opgeroepen stress stimuleert normaal gesproken een lichamelijke gesteldheid waardoor we extra goed toegerust zijn om adequaat te reageren op de betreffende situatie. Zo is aangetoond dat door stress bepaalde lichaamsfuncties worden geactiveerd via hormoonproduktie waardoor we in staat zijn om alerter en geconcentreerder te reageren.

Er bestaat dan ook een verschil tussen gezonde, gewone stress en ongezonde stress.

 

 

In het algemeen wordt ook wel gesproken van ongezonde stress wanneer er een langer durende verstoring optreedt van het evenwicht tussen de draagkracht (dat wat iemand aankan) en de draaglast (de belasting waar iemand mee te maken krijgt).

  

 

Stress, prestatie en herstel

 

Stress is nodig voor het leveren van prestaties. Maar er is een maximale hoeveelheid stress die goed is. Prestaties gaan afnemen indien stress nog verder oploopt. De prestatie is het beste bij een gemiddeld stressniveau. We spreken dan van een optimaal stressniveau. In de onderstaande figuur is dit weergegeven:


 

Figuur 1  Het verband tussen stress- en prestatieniveau

 

 

De figuur zoals hierboven aangegeven is niet voor iedereen hetzelfde. Sommige mensen hebben in verhouding veel stress nodig voor goede prestaties of kunnen veel stress aan. Anderen leveren bij een laag stressniveau hun beste prestatie.

Deze individuele verschillen hebben te maken met iemands persoonlijkheid (ervaringen, vaardigheden, behoeften) en met iemands conditie (erfelijkheid, geslacht, gezondheid). Ook kunnen mensen het ene moment meer stress verdragen dan het andere. Mensen zoeken altijd naar een evenwicht: tussen de hoeveelheid stress die wordt ervaren en de hoeveelheid stress die men aankan. Dan functioneren mensen het beste.

 

 

Gezonde en ongezonde stress

 

Mensen zijn zich in eerste instantie vaak niet bewust van langer durende en oplopende stressreacties. Op een gegeven moment is er vaak een bewustwording van 'voortdurend erg gespannen zijn' en dan worden er dikwijls ook lichamelijke en psychische verschijnselen zichtbaar. In feite zijn dit waarschuwingssignalen: Het gestel wordt te lang en te zwaar belast.

 

De kans op lichamelijke of psychische gevolgen wordt steeds groter als de stressreactie te lang duurt. Er is altijd tijd nodig voor herstel, vooral wanneer de stressreactie sterk was (zie de beide figuren op de volgende pagina).

Wanneer de stressreactie erg hevig is, al te lang duurt of wanneer er tussendoor telkens te weinig tijd is voor herstel, wordt deze ongezond.

 

                        

 

 

 

 

    

                        Figuur 2

Onvoldoendeherstel

Figuur 3  Voldoende herstel 

 

In het algemeen kan dus gesteld worden dat stress als ongezonder en onplezieriger wordt ervaren naarmate:

a.  de stressor ingrijpender is in het dagelijks leven.

b.  mensen minder invloed kunnen uitoefenen op de stressor. Mensen hebben er behoefte aan om controle te hebben over uzelf en hun omgeving. Ze doen dat door hun zaken zo goed mogelijk te regelen. De mogelijkheden die mensen hebben om dat te kunnen doen, noemen we 'regelmogelijkheden'. Hoe zelfstandiger mensen in hun leven of werk kunnen functioneren, hoe meer regelmogelijkheden ze hebben om zich voordoende problemen zelf op te lossen. Bij voldoende regel-mogelijkheden ontstaat de minste ongezonde stress. Lukt dat niet of onvoldoende dan voelt men zich eerder machteloos, gespannen, angstig.

c.  de stressor langer aanhoudt.

  

Waardoor ontstaat een lichamelijke stressreactie?

 De lichamelijke reactie die met stress gepaard gaat, is een reactie die ons is aangeboren en die we ook bij dieren herkennen. Het is een automatische lichamelijke aanpassing aan een bedreigende situatie die we van oudsher in ons hebben en die nodig was om te kunnen overleven. Deze oerreactie wordt ook wel de vecht- of vluchtreactie genoemd.

 Wanneer een mens, maar ook een dier, plotseling met iets onverwachts, een dreigende situatie, wordt geconfronteerd en snel handelen is geboden, dan past ons lichaam zich daaraan automatisch aan. Van oudsher waren er in principe twee reacties mogelijk: vechten of vluchten. En het lichaam bereidt zich hier onmiddellijk op voor. Vergelijk ook een kat die plotseling met een hond wordt geconfronteerd. De kat blijft stokstijf staan, alle spieren gespannen, haren overeind, gebogen rug; klaar om te vechten of te vluchten.

Ook bij mensen vindt een dergelijke reactie plaats: In situaties die als bedreigend worden ervaren, wordt automatisch en vaak ongemerkt de ademhaling sneller, de spieren spannen zich en de hartslag en bloeddruk gaan omhoog. Het bloed concentreert zich in de ledematen die nodig zijn om te vechten of te vluchten. Vaak ook een extra concentratie in de hersenen. Tegelijkertijd trekt het bloed bijvoorbeeld weg uit het gezicht omdat het daar niet noodzakelijk is ('Hij werd lijkbleek').

 Deze oerreactie is dus belangrijk om te overleven. En op zulke momenten ook noodzakelijk. Als de dreigende situatie voorbij is, komt het lichaam weer tot rust.

 

Hetzelfde geldt wanneer we bijvoorbeeld met een belangrijke opdracht worden geconfronteerd. We moeten dan alert handelen, de goede beslissingen nemen, we moeten geconcentreerd aan het werk en geen fouten maken. Ook van een dergelijke situatie gaat een zekere mate van dreiging uit. We mogen niet falen. We willen niet afgaan voor anderen. Op dat moment treden dan ook automatisch dezelfde lichamelijke reacties op omdat ons lichaam zich ook nu op het leveren van extra prestatie moet instellen.

Als de klus is geklaard, komt ook nu het lichaam weer in de rustfase. En er kan nieuwe weerstand worden opgebouwd.

 Als gevolg van stress kan psychische en lichamelijke uitputting ontstaan in situaties waarin we langdurig worden belast met onaangename ervaringen. Deze kunnen van lichamelijke of van psychische aard zijn. Bijvoorbeeld wanneer iemand moet werken in een fabriekshal met veel lawaai en stof. Op de eerste dag zal hij hiervan last hebben, het innerlijk evenwicht wordt verstoord. Het lichaam slaat alarm. Maar hij went er aan: Het lichaam gaat zich aanpassen. En hij kan toch zijn werk doen.

Ten behoeve van deze aanpassing moet het lichaam echter wel een grote inspanning leveren: Het kost veel moeite om het hoofd boven water te houden en de hinder die wordt veroorzaakt door het lawaai en het stof, de baas te blijven.

Zo vindt na de alarmreactie, een aanpassingsreactie plaats waarbij het lichaam echter op een hoger niveau moet blijven functioneren.

Indien dit te lang duurt en er vindt geen herstel plaats, kan er uitputting ontstaan: Het lichaam krijgt geen kans om nieuwe weerstand op te bouwen. De accu raakt leeg. Er kan dan blijvende schade ontstaan. Net als bij een echte accu. De technici onder ons weten dat: de platen kunnen krom trekken. Op deze wijze kunnen zich op den duur allerlei lichamelijke klachten ontwikkelen.

 

De vecht- en vluchtreactie: wat gebeurt er in het lichaam?

 Iedereen heeft te maken met stress. Zonder stressreactie zouden we ons niet goed kunnen handhaven of zelfs niet kunnen overleven. Een paar voorbeelden:

-    rijdend in het verkeer ziet u ineens van links een auto op u afkomen die geen voorrang verleent;

-    plotseling wordt u gebeld, terwijl u al een uur zit te wachten op uw partner, die 'maar even' weg zou blijven;

-    u ziet uw baby van negen maanden onverwacht zijn evenwicht verliezen en achterover vallen op de houten kamervloer.

 

In bovengenoemde situaties komt ogenblikkelijk in uw lichaam een stressreactie op gang. Deze reactie ontstaat door prikkeling van een deel van de hersenen en de daarop volgende activering van een gedeelte van het centrale zenuwstelsel. Daardoor worden bepaalde hormonen afgescheiden.

 

Door de productie van de hormonen wordt de bloeddruk verhoogd en neemt de hartslag toe, de longblaasjes verwijden zich, evenals de bloedvaten naar de hersenen, de (skelet)spieren en de kransslagader. De bloedvaten naar de huid, nieren en spijsverteringsorganen vernauwen zich en de spijsvertering wordt grotendeels stopgezet. Aldus ontstaat er een verhoogde toestroming van zuurstof rijk bloed naar de spieren, het hart en de hersenen. Tevens zet adrenaline de lever aan tot een verhoogde productie van glucose als brandstof voor spier- en zenuwcellen, en suiker- en vetreserves worden aangesproken als extra energievoorraad voor de spieren. Bovendien wordt de stollingsfactor van het bloed verhoogd, zodat eventuele verwondingen niet leiden tot overmatig bloedverlies en sneller kunnen genezen. Al deze fysiologische activiteit uit zich onder meer door verwijde pupillen, een samengeknepen keel, gespannen spieren (van bijvoorbeeld nek en schouders), een oppervlakkige en snelle ademhaling, een droge mond, een bonzend hart, koude en zwetende handen en een stijf bekken met gevoelloze geslachtsdelen en een dichtgeknepen anus.

 

Natuurlijk verloopt de stressreactie niet altijd op precies dezelfde manier. Zo kan de bloeddruk bijvoorbeeld slechts een beetje omhoog gaan, maar ook flink stijgen. Bij de ene mens wordt een beetje adrenaline door het lichaam geproduceerd en bij de andere weer veel. Ook kan de hartslag gedurende langere of kortere tijd hoog blijven. Kortom: de stressreactie kan variëren in intensiteit en duur.

 

Door de stressreactie wordt het lichaam in staat gesteld de energiebronnen zo snel mogelijk te mobiliseren en te gebruiken om te vechten of te vluchten.

Daarom wordt deze reactie ook wel de vecht- en vluchtreactie genoemd. De stressreactie is een gezonde, noodzakelijke en functionele reactie. De stressreactie stelt ons in staat te reageren op - en ons aan te passen aan - veranderde of veranderende omstandigheden.

 

Hoe komt ongezonde stress tot uiting en wat zijn mogelijke gevolgen?

 Mensen zijn zich in eerste instantie vaak niet bewust van langer durende en oplopende stressreacties. Op een gegeven moment is er vaak een bewustwording van 'voortdurend erg gespannen zijn'. En dan worden er dikwijls ook lichamelijke en psychische verschijnselen zichtbaar. In feite zijn dit waarschuwingssignalen: Het gestel wordt te lang en te zwaar belast.

 Stress kan zich op verschillende manieren uiten: lichamelijke reacties, psychische reacties en reacties in gedrag. Deze worden hieronder toegelicht. Het voorkomen van een of meer van deze reacties wil natuurlijk niet zeggen dat u dus te maken heeft met ongezonde stress. Er kan ook een andere oorzaak zijn! Het is dan ook vaak van belang om een arts hiernaar te laten kijken.

 

Lichamelijke reacties ontstaan als gevolg van de voortdurende verhoogde fysiologische activiteit als hiervoor beschreven: Het lichaam verkeert in een voortdurende toestand die past bij een 'vecht- of vluchtsituatie'.

 Bij verschillende mensen ontstaan verschillende verschijnselen: Ieder mens heeft zijn eigen specifieke zwakke punten waar de lichamelijke klachten in eerste instantie zichtbaar worden. Bekende voorbeelden zijn hoofdpijn, hartkloppingen, verhoogde bloeddruk, maag- en darmstoornissen, chronische vermoeidheid, slapeloosheid.

 Psychische reacties kunnen te maken hebben met de doorlopend gevoelde dreiging die van de stressoren uitgaat: doorlopend het gevoel hebben dat u op uw tenen moet lopen, dat u misschien te kort schiet, dat u meer zou willen dan u kan, dat u niet gehoord wordt, dat u zich in de steek gelaten voelt. Het kan tot verschijnselen lijden als somberheid en lusteloosheid, neerslachtigheid, snelle emotionaliteit, geprikkeldheid, verdriet, gevoelens van zinloosheid, verbittering, cynisme.

 Reacties in gedrag om bovengenoemde gevoelens te ontlopen, gaan mensen soms compensatie zoeken. Dit kan tot verschijnselen leiden als: overmatig eten of drinken, medicijngebruik, druk en veel praten. Er kunnen gemakkelijk concentratiestoornissen ontstaan. Er kunnen zich angsten klachten ontwikkelen, bijvoorbeeld om op plekken te komen waar veel mensen zijn, of om bepaalde mensen op het werk tegen te komen. Mensen kunnen niet meer genieten of zich ontspannen. Ze kunnen zich gaan terugtrekken, isoleren en veel gaan piekeren.

 

Oorzaken van stress

 Stress komt voort uit de relatie tussen persoon en omgeving, waaronder ook de werkomgeving. Stress-oorzaken kunnen een enkele gebeurtenis zijn. Maar het kan ook gaan om een permanente of langer durende toestand.

 Het kan daarbij bijvoorbeeld gaan om ingrijpende levensgebeurtenissen, een examen of een ingewikkeld probleem binnen de arbeidssituatie dat opgelost moet worden. 

Om in deze training beter te kunnen onderzoeken waar uw stress vandaan komt, maken we onderscheid tussen oorzaken van stress buiten de persoon en oorzaken van stress binnen de persoon.

 

Ø  Oorzaken van stress kunnen buiten de persoon liggen

 Oorzaken van stress binnen de privé-situatie

 Stressoren in uw privé-leven kunnen te maken hebben met bijvoorbeeld uw hoeveelheid taken, de verdeling van zorgtaken, onduidelijke afspraken met huisgenoten over aan- en afwezigheid, de opvoeding van kinderen, de relatie met uw partner, verstandhouding met familie, vrienden en andere direct betrokkenen, financiën, verbouwing van het huis of verhuizing, etc.

Oorzaken van stress binnen de werksituatie

 Stressoren in het werk kunnen te maken hebben met bijvoorbeeld de hoeveelheid werk, te moeilijk werk, onduidelijkheid over taken en verantwoordelijkheden, geen of onvoldoende mogelijkheden om zaken zelf te regelen, geen regelmogelijkheden, onzekerheid over toekomst, reorganisaties, conflicten, onder uw niveau werken.

 Zowel in de privé-situatie als in het werk kan stress veroorzaakt worden door alledaagse gebeurtenissen, als stoplichten die tegen zitten of de telefoon die alsmaar gaat als u aan het werk bent. Verder kan stress veroorzaakt worden door ingrijpende levensgebeurtenissen, zoals overlijden van een dierbare of ontslag uit uw werk, en door chronisch belastende omstandigheden, zoals de zorg voor een gehandicapte hond en structurele onderbezetting van personeel.

 Er is een wisselwerking tussen stressoren in het werk en in de privé-situatie. Op twee manieren: in negatieve zin, namelijk dat stress in het ene gebied stress in het andere gebied kan vergroten; in positieve zin, wanneer het in het een naar wens loopt is in het andere gebied stress beter te hanteren.

 

Ø  Oorzaken van stress kunnen binnen de persoon  liggen

 Centraal daarbij is de vraag, hoe de persoon aankijkt tegen de gebeurtenis; hoe wordt deze gebeurtenis geïnterpreteerd. Zo wordt een onduidelijke opdracht op het werk door de één gezien als een interessante mogelijkheid om mee aan de gang te gaan (geeft gezonde stress).

 De ander raakt door diezelfde opdracht van slag omdat zo'n opdracht er gemakkelijk toe kan leiden dat je commentaar krijgt op de manier waarop je de opdracht uitvoert (geeft ongezonde stress).

Ook een grote rol speelt de inschatting die we van ons zelf maken over onze eigen kwaliteiten en ons vermogen om goed met die gebeurtenis om te gaan. Ieder mens heeft zijn eigen manier van interpreteren. Verschillen worden door allerlei oorzaken bepaald.

Door erfelijkheid. Maar bijvoorbeeld ook door opvoeding en persoonlijke levenservaringen. Vaak blijkt daarbij dat er veel voorkomende verschillen bestaan tussen mannen en vrouwen.

Hoe we tegen dingen aankijken wordt beïnvloed door allerlei verstandelijke en emotionele zaken zoals: angst om te falen, de mate waarin we bezorgd zijn voor anderen, plichtgevoel, gevoelens van machteloosheid, onze behoefte om gewaardeerd te worden, de drang om in het leven vooruit te komen, enzovoort.

Dat we voor een deel onze eigen stress veroorzaken door de manier waarop we tegen de dingen aankijken wordt kernachtig in een spreekwoord weergegeven:

  

De mens lijdt het meest door het lijden dat hij vreest!

In schema:

 

gebeurtenis

situatie

         

        ®

 

    interpretatie

 

        ®

  lichamelijke/

    emotionele

        reactie

 

Daarnaast speelt mee dat wanneer mensen op een actieve manier problemen aanpakken (erop af stappen in plaats van passief af te wachten), dit spanning verlagend werkt.  Tenslotte kunnen we zeggen dat naarmate mensen beter hun grenzen kunnen stellen, 'nee' kunnen zeggen en opkomen voor hun eigen rechten wanneer dat nodig is (assertiviteit), dit een positief effect heeft.

 

Neerwaartse spiraal

 Mensen die met ongezonde stress te maken hebben kunnen gemakkelijk in een neerwaartse spiraal terecht komen:

*    De aanhoudende stressoren veroorzaken ongezonde lichamelijke stressreacties.

*    Deze leiden na verloop van tijd tot lichamelijke en psychische klachten.

*    Deze klachten maken mensen angstig: Wat is er met me aan de hand? Het gaat niet goed met me.

*    Deze angst gaat zelf als stressor fungeren en draagt bij aan versterking van de *          lichamelijke stressreactie.

*    Dit kan weer leiden tot versterking van de klachten waardoor de angst nog verder

     toeneemt. Enzovoort.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Figuur 4         De klachtencirkel

Wanneer ongezonde (werk)stress langdurig en intens is, kan - als effect van de neerwaartse spiraal - 'burnout' ontstaan. Dit Engelse woord betekent zoiets als 'opgebrand', 'afgebrand', 'uitgeblust'. Iemand kan dan 'overspannen' of 'overwerkt' raken.

 

Stress op het werk op het baas

Het gaat er enerzijds om te voorkomen dat u in zo'n neerwaartse spiraal terecht komt. Anderzijds is het van belang om enkele handvatten te hebben voor het geval u toch in een neerwaartse spiraal terecht komt.

Daarvoor is in de eerste plaats van belang dat u in staat bent om tijdig uw eigen signalen te herkennen en onder ogen te zien, de verschijnselen die duiden op ongezonde stress zoals we zojuist beschreven hebben.

Daarnaast zullen we ons bezighouden met de vraag hoe en waar u zelf in kunt grijpen, dus hoe u uw regelmogelijkheden kunt vergroten, zodat u greep houdt op de dagelijkse gebeurtenissen in uw werk en u kunt voorkomen dat u in een neerwaartse spiraal terecht komt.

U heeft drie mogelijkheden om in te grijpen in de ontwikkeling van ongezonde stress en stressklachten.

 

I.  Gericht op verandering van de situatie die stress veroorzaakt

Deze mogelijkheid betreft de mate en de manier waarop iemand geneigd is, de situatie die stress oplevert, aan te pakken en te veranderen.

 Actief:

Sommige mensen hebben de behoefte om al snel de koe bij de horens te vatten en te bekijken hoe ze de stress veroorzakende situatie (dus de stressor) kunnen veranderen. Als een situatie in principe is te veranderen, kan dit de aangewezen weg zijn. Het veronderstelt in het algemeen onder meer goede sociale vaardigheden (opkomen voor uzelf).

Vermijden en afwachten:

Andere mensen hebben eerder de neiging de kat uit de boom te kijken en laten de zaak langer op zijn beloop. Ze vermijden de confrontatie. Ze willen of kunnen de zaak ook niet op alle consequenties onder ogen zien. In situaties waarin het aanpakken van de zaak erg riskant is, of zeker geen effect zal hebben, kan dit een goede manier van reageren zijn. Het voorkomt erger of het voorkomt dat men telkens opnieuw het hoofd stoot waardoor de spanning alleen maar oploopt.

Sociale steun zoeken:

Sommige mensen zullen eerder dan anderen steun en begrip zoeken. Het vragen om sociale steun is een effectief middel om beter met bepaalde problemen om te gaan.

 

II.  Gericht op het veranderen van de beleving en beoordeling van de situatie

De manier waarop iemand in het algemeen een bedreigende situatie beleeft, is van invloed op de waarneming van de stressor.

Mensen kunnen onaangename situaties - globaal - op twee manieren beleven:

 Negatief, depressief: Laten zich dan volledig door de situatie in beslag nemen, zien de zaak somber en piekeren veel.

 Positief, met geruststellende en troostrijke gedachten: Blijven in het algemeen optimistisch en zoeken voor zichzelf naar overwegingen die hen daarbij helpen: 'Na regen komt zonneschijn', 'Het kan nog erger', 'Anderen hebben het ook moeilijk', etc. Ze kunnen daardoor gemakkelijker in de situatie berusten.

  

III.  Gericht op spanningsverlaging

 Het gaat om manieren waarop mensen proberen om geen last te hebben van de (lichamelijke) spanning die het gevolg is van de gegroeide stress:

 Spanning laten afvloeien via 'verzachtende activiteiten'. Bijvoorbeeld door meer te gaan roken, drinken of eten. Of door kalmerende middelen, slaaptabletten te gebruiken. Tijdelijk kunnen deze manieren inderdaad ontspanning geven. Maar op langere termijn zullen ze bijeffecten hebben die de gezondheid ondermijnen. Een betere manier is, te zorgen voor lichamelijke inspanning, sport. Hiermee kunnen mensen hun spanning afreageren. Bovendien wordt bij voldoende lichamelijke inspanning (min. 2x per week een inspanning waardoor gedurende 20 minuten de polsslag boven de 120 komt) de aanmaak afgebroken van hormonen die de lichamelijke reactie op stress veroorzaakt.

 Spanning laten afvloeien via gerichte ontspanning. Dit kan bijvoorbeeld door verschillende ademhalings- en ontspanningstechnieken toe te passen. Maar ook door bijvoorbeeld afleidende en ontspannende activiteiten te zoeken.

 Via ieder van de drie manieren kan dus geprobeerd worden de ontwikkeling en escalatie van ongezonde stress te voorkomen. In de ene situatie is de ene manier geschikter. Dan weer de andere. Dikwijls kunnen ook alle drie de manieren bruikbaar zijn.

Welke manier(en) het meest geschikt is (zijn), hangt ook af van uw vaardigheden. De ene mens zal van zichzelf altijd wat beter met de ene manier uit de voeten kunnen en minder met een andere. Toch is het belangrijk om ook uw vaardigheden in de andere manier te ontwikkelen. U bent dan beter in staat om telkens de manier te kiezen die het meest geschikt is voor een bepaalde situatie.

Daarbij moet u zich telkens afvragen:

*    Kan ik, door zelf in te grijpen, de situatie veranderen?

*    Of is het in deze situatie beter dat ik leer om er op een andere manier tegenaan te kijken?

*    Of geeft de situatie me zoveel lichamelijke en psychische spanning, dat ik in ieder geval ook moet proberen deze spanning te verminderen via ontspannings-technieken?

 

Manieren van omgaan met stress:

 1.  Probleemgericht:

     Gericht op het voorkomen en beperken van de stressoren buiten en binnen de persoon.

 2.  Belevingsgericht:

     Gericht op de waarneming; de interpretatie van situaties, zijn ze wel of niet hanteerbaar.

 3.  Spanning verlagend:

     Gericht op het ontspannen van de geest en het lichaam ter voorkoming van de ontwikkeling van klachten.

 

Bewerkt door G.J.Tak en A.Krale

                                                                                                    Sociaalmanagement

Bronnen:

Afdelingen Preventie van Riagg Stad Utrecht en Riagg Westelijk Utrecht. Stress op het werk de baas. Tekstboek.

Joppen, R. e.a., Omgaan met stress, Stichting Teleac, Utrecht, 1992

 

                                                                                                     

 BIJLAGE   bij  STRESS

  

Stress-test

 Maak een keuze uit:

A         klopt helemaal niet

B         klopt af en toe

C         klopt vrij vaak

D         klopt helemaal

 

Ik ben nooit helemaal tevreden met wat ik heb bereikt                         A B C D

Ik ben snel geïrriteerd door anderen                                                        A B C D

Ik heb haast bij het afhandelen van zaken                                               A B C D

Ik ben vaak onzeker van mezelf                                                                A B C D

Ik maak me lang zorgen om wat er is gebeurd                                       A B C D

Ik kan mijn emoties moeilijk uiten

Ik zie de toekomst somber in

Ik heb de neiging te piekeren bij teleurstellingen

Ik kan ook in mijn vrije tijd moeilijk afstand nemen van mijn werk

Ik aarzel bij beslissingen

Ik wind me snel op

Ik voel me vaak eenzaam

Ik ben gevoelig voor weersomstandigheden

Ik ben vaak ontevreden over mijn prestaties

Ik ben snel ongeduldig

Ik vind dat ik te veel rook

Ik heb te weinig zelfvertrouwen

Ik kan niet goed nadenken in moeilijke situaties

Ik voel me opgejaagd in mijn werk

Ik slaap niet goed

Ik drink meer dan goed voor me is.

Ik kom moeilijk tot rust.

Ik kan me slecht concentreren.

Ik kom lichaamsbeweging tekort.

Ik ben gevoelig voor lawaai.

Ik heb snel hoofdpijn.

Ik heb regelmatig last van klamme handen.

Ik kan slecht tegen kritiek.

Ik schrik vaak overmatig.

Ik wantrouw veel mensen om me heen.

Ik heb maag- en / of darmklachten.

Ik laat mijn leven te veel door anderen of mijn omgeving beheersen.

Ik ben snel door anderen of door gebeurtenissen ontroerd.

Ik ben gauw bang.

Ik kom vaak tijd te kort.

 

A = 0 punten

B = 1 punt

C = 2 punten

D = 3 punten

Tel alle punten bij elkaar op.

 

0 - 9 :             u heeft een hoge stressbestendigheid

10 - 22:         u heeft voldoende stressbestendigheid, maar u zult meer aan­dacht moeten besteden aan uw                       'zwakke' punten.

23 - 32:         u heeft waarschijnlijk last van beginnende stress, u zult actiever aan uw stressbestendigheid                              moeten werken.

33 - 46:         uw stress wordt storend, actie is echt nodig

47 - 105:        u heeft grote kans op klachten op problemen. Er is sprake van een ongezonde situatie. 

Begeleiding van buitenaf kan noodzakelijk zijn.  

                                                                                                     

 

 

U kunt een e-mailbericht met vragen of opmerkingen over deze website verzenden aan gjtak@sociaalmanagement.nl.
Laatst bijgewerkt: 03 oktober 2005